Անցյալ տարի կնքված եռակողմ ԱՄՆ-Հայաստան-Ադրբեջան համաձայնագիրը, ամերիկյան հեղինակավոր վերլուծական կենտրոնի համոզմամբ, կենսունակ չի լինի։ Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ կողմերից ոչ մեկը չի հետապնդում տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու իրական նպատակ, այլ ձգտում է իր սեփական խնդիրը լուծել։
ԱՄՆ-ի դեպքում խնդիրն իմիջային դիվիդենտներ ստանալն է, որպեսզի նախագահ Թրամփը կարողանա ցույց տալ իր արտաքին քաղաքականության նոր հաջողություններ։ Փաշինյանի համար կարևոր է, որ Հայաստանում նրան ընկալեն որպես միակ «խաղաղություն» հաստատողը, ինչը նպատակահարմար է նրա իշխանությունը վերարտադրելու համար։ Իսկ Ալիևի համար այս նախագիծը միջոց է, որպեսզի ամրապնդի Ադրբեջանի դիրքերը Հայաստանի հարավում և հետագայում կարողանա թուլացնել Հայաստանը՝ ցամաքային ամուր կապ հաստատելով Նախիջևանի հետ։
Ալիևի նպատակներից է նաև ավելի ամրապնդել իր դիրքերը Ադրբեջանում՝ փորձելով նեղել իր մրցակից Փաշաևների և Թալիբովների կլանների ազդեցությունը։ Այս համատեքստում Նախիջևանի ինքնավարության վերացման գործընթացը հասկանալի է դառնում որպես Ալիևի կողմից իր կլանի իշխանությունը ամրապնդելու և ազդեցությունը տարածելու մի քայլ։
Նախիջևանի ինքնավարության վերացման ծրագրի էությունը
Ալիևը հաստատել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության (ՆԻՀ) նոր սահմանադրությունը, որի հիմնական փոփոխությունը Խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև 1921 թվականի պայմանագրերից հղումների հեռացումն է։ Սա փոփոխություն է, որը փաստացի փոխում է ՆԻՀ-ի գոյության հիմքերը։
Ըստ նոր սահմանադրության՝ Նախիջևանի ինքնավար մարզի ղեկավարը այլևս տեղական խորհրդարանի խոսնակը չէ, այլ Ադրբեջանի նախագահը։ Ինքնավար մարզի կառավարությունը նույնպես այլևս չի ենթարկվում պատգամավորներին, իսկ նախարարների կաբինետն այժմ հաշվետու է բացառապես Բաքվին։ Այսպիսով, Ալիևը իրավունք է ստանում լուծարել խորհրդարանը, եթե այն «չի կատարում իր պարտականությունները»։
Պատճառները և ռազմավարական նշանակությունը
Ալիևը որոշել է իրականացնել այս փոփոխությունները հենց այս պահին՝ իր մեկուսացվածության շնորհիվ Նախիջևանում զարգացած յուրահատուկ քաղաքական մշակույթի հետևանքով։ Տեղական կլանները կարողացել էին պահպանել իրենց ինքնուրույնությունը և հաջողության հասնել նաև Բաքվում։
Ալիևի համար արդեն իսկ իր կնոջ՝ Փաշաևների կլանի աճող ազդեցությունը նյարդայնացնող էր։ Արցախյան պատերազմում հաղթանակ տանելուց հետո Ալիևը շեշտակիորեն ամրապնդեց իր կլանի դիրքերը երկրում։ Այժմ, Սյունիքում իր դիրքերը ամրապնդելուց հետո, նա պատրաստվում է վերջնականապես ջախջախել Նախիջևանյան Թալիբովների կլանը։
Այս հարցում ամերիկյան ԹՐԻՓՓ նախագծի կյանքի կոչումը կարող է դառնալ Ալիևի համար նվեր, քանի որ այն նպաստում է նրա ռազմավարական նպատակների իրագործմանը։
Այս ամենի հետ կապված, Հայաստանում իշխանության փոփոխությունները կարող են ազդել նաև Ալիևի ծրագրերի վրա։ Եթե Փաշինյանը չկարողանա վերարտադրել իր իշխանությունը, ապա Ալիևի երազանքները Նախիջևանի վերաբերյալ կարող են մնալ միայն երազանքների մակարդակի։
Այս իրադարձությունները ընդգծում են տարածաշրջանում իշխանական կառուցվածքների և ռազմավարական հաշվարկների բարդ փոխկապակցվածությունը։
