Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին կորցրեց իր ղեկավարին՝ կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Երկրորդին, որը մահացավ 93 տարեկան հասակում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մահը նշանակում է վրաց եկեղեցու համար նոր դարաշրջանի սկիզբ, որի ապագան կախված է բազմաթիվ գործոններից, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին։
Իլյա Երկրորդը ավարտեց 1977 թվականից սկսած իր 50 տարվա կառավարումը, որը համընկավ վրաց ժողովրդի համար շատ դժվար և պատմականորեն կարևոր ժամանակահատվածի հետ։ Նրա օրոք Վրաստանում տեղի ունեցավ ուղղափառության վերածնունդ, նա դարձավ միջնորդ՝ խաղաղություն հաստատելու համար քաղաքական կուսակցությունների միջև, և հակառակորեն՝ հստակ դիրքորոշում ցուցաբերեց՝ պաշտպանելով իր ժողովրդի շահերը։
Հասկանալու համար, թե ինչ է սպասվում Վրաստանին Իլիայի մահից հետո, կարևոր է հիշել եկեղեցու պատմական դերը։ Վրաստանը, հայերի հետ մեկտեղ, երկրորդն է, որը պետական կրոն ընդունել է քրիստոնեությունը՝ դեռևս 301 թվականին։ Այս փաստը հստակ ցույց է տալիս երկու երկրների եկեղեցիների միջև եղած պատմական և հոգևորական կապը։
Վրաց եկեղեցին, լինելով ինքնուրույն միավոր, միշտ պայքարել է իր ժողովրդի անկախության և ինքնուրույնության համար՝ հակառակ ռուսական կայսրության և խորհրդային ռեժիմի ճնշմանը։ Իլյա Երկրորդի օրոք եկեղեցին կրկին հզորացավ և դարձավ հասարակության կենտրոնական հաստատություն, որը ունի ավելի քան 200 եկեղեցի և մոտ 3000 հոգևորական։
Այսօր Իլյա Երկրորդի հեղինակությունը գրեթե անհերքելի է Վրաստանում, ինչը նյարդայնացնում է արևմտյան որոշ կենտրոններին և Թուրքիային։ Ինչու՞։ Քանի որ նա իր հեղինակությամբ ավելի շատ հարում էր Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցուն, քան՝ Տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ին։
Արևմուտքում փորձում են ամեն ինչ անել՝ ուղղափառ աշխարհում տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի դերը դարձնել հակակշիռ Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցու պատրիարքին։ Իլյա Երկրորդի դեմ նրանց վերջին հարձակումը եղավ 2024 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Իվանիշվիլու թիմի հաղթանակը ճանաչելու կապակցությամբ։
Այս ամենը հիշեցնում է հայկական իրադարձությունները, որտեղ նույնիսկ եկեղեցու դեմ պայքարի ձեռագրերը և ուղղորդումները գալիս էին նույն կենտրոններից։
Ինչպես նախկինում, այսպես էլ այսօր, Վրաստանում և Հայաստանում եկեղեցու դեմ պայքարում մեծ դեր ունի նաև Թուրքիան, որն իր ազդեցությունը դրսևորում է անուղղակի։
Ինչպես վրաց հոգևորականները նշում են, Վրաստանն այսօր ունի զարգացման երեք հիմնական ուղղություն՝ Ռուսաստան, Եվրոպա և Թուրքիա։ Թուրքիան բացառվում է կրոնական, մշակութային և անվտանգային պատճառներով։ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները փչացան Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի պատճառով։ Իսկ Եվրոպան առաջարկում է աջակցել սեքսուալ փոքրամասնության շահերը՝ դրանք հանրային կյանքում մեծ տեղ տալով։
Այս տեսանկյունից, Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին, պաշտպանելով ավանդական արժեքները, ավելի հարում է Մոսկվային, քան՝ Արևմուտքին։ Եվ հենց այդ հանգամանքն էլ նյարդայնացնում է, թե՛ Արևմուտքին, և թե՛ այսօրվա Վրաստանի ընդդիմադիր շրջանակներին։
Այսպիսով, Իլյա Երկրորդի մահից հետո, Պատրիարքական տեղապահի՝ Մետրոպոլիտ Շիոյի դերը կտրուկ մեծանալու է, և հենց նա է դառնալու արևմտյան կենտրոնների գլխավոր թիրախը։ Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել և Վրաց եկեղեցու մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա եղավ Ուկրաինայում։ Ինչ կլինի Վրաստանում, ցույց կտան մոտակա ժամանակները։
